Faalangst
Echte vrijheid betekent zelfstandig nadenken en handelen op alle gebieden die je als mens tegen kan komen. Toch zijn er redelijk veel mensen als de dood om dit te doen uit angst om te falen.
Faalangst
Onder faalangst (in brede zin) verstaan wij de angst om
te
falen, om fouten te maken of om niet te voldoen. Deze angst kan ertoe
leiden dat je geen beslissingen durft te nemen, dat je je afhankelijk
opstelt en dat je mogelijk belangrijke ervaringen (leermomenten)
misloopt of
gaat vermijden, met als gevolg dat je je zelfvertrouwen
ondermijnt, je persoonlijke groei
afremt en je een voedingsbodem voor psychische problemen kweekt. Denk
hierbij aan
bijvoorbeeld angststoornissen, depressie en persoonlijkheidsstoornissen.
Faalangst in engere
zin kan hier een onderdeel van zijn en is de meer taakgebonden
angst die vaak in school-
, sport-, sociale of werksituaties bij bijvoorbeeld toetsen,
prestaties en presentaties het duidelijkst tot
uiting komt. Door de spanning en angstgevoelens die optreden
als er een prestatie wordt verwacht, kan de persoon
met faalangst minder goed presteren. Een vervelend
psychisch/ emotioneel probleem
dat zeker bij (jonge) kinderen en adolescenten in een zo vroeg mogelijk
stadium aangepakt zou moeten worden. Als je er
niets
aan doet, loop je in onze visie namelijk een redelijke kans
om een
ontwijkende en/of afhankelijke persoonlijkheidsstoornis te ontwikkelen
en/of een stevige
depressie.
Oorzaken
Er zijn diverse oorzaken voor het ontstaan van faalangst aan te wijzen. We noemen er enkele.
Ouders en school
Voor een groot deel is faalangst terug te
voeren
naar de opvoeding. Om een paar mogelijkheden te
noemen: één of beide ouders
fungeert bijvoorbeeld als een onzeker rolmodel; er vindt verbale
afwijzing of vernedering van het kind plaats; er is
sprake van
rigiditeit en/of er worden te hoge eisen gesteld aan het kind;
kortom zaken die onder meer een negatief zelfbeeld in de hand werken.
Ook het omgekeerde
is mogelijk: de ouder heeft moeite zijn of haar tekortkomingen te
tonen, waardoor
het kind de ouder als 'onfeilbaar' gaat beschouwen en zich als gevolg
daarvan chronisch tekort voelt schieten. Maar
ook verkeerde, veelal klassikale schoolsystemen kunnen
soms net zo star en veeleisend zijn en faalangst nog eens extra in de hand
werken door bijvoorbeeld schoolresultaten in de groep voor te lezen en
gebruik te maken van groepsdruk. Voor je gevoel van
eigenwaarde en je verbale
vaardigheden is dit uiteraard geen goede ondergrond, zeer zeker niet
als het van beide kanten
tegelijkertijd komt, van school en
thuis.
Om er toch bij te horen, om niet in conflict te komen met de
(school)omgeving en om hun ouders of leraren niet te willen
teleurstellen of zelfs proberen te ontzien, leggen deze kinderen vaak
een enorme
druk op
zichzelf. Ze mogen geen fouten maken en kunnen
perfectionistisch worden. Tegelijkertijd houden ze een heel
laag
zeer
aangepast sociaal profiel om maar niet op te vallen. Op de lange duur
en zeer zeker in hun adolescentie en jongvolwassenheid is dit echter
niet vol te houden. Ze kunnen dan sterk ontwijkend gedrag
vertonen en ondermijnen zo hun toch al aangetaste gevoel van
eigenwaarde nog meer. Een negatief zelfbeeld wordt verder versterkt; zo
worden ze óf sociaal vlak óf sociaal angstig, wat
natuurlijk ook weer een pracht van een voedingsbodem is om eenzaam te
worden of in een depressie te raken.
Ook het tegenovergestelde kan plaatsvinden. Een kind dat het idee heeft
dat het toch nooit aan de gestelde eisen kan voldoen, kan er (onbewust)
ook voor kiezen om er bij voorbaat al voor te zorgen dat hij zal
falen, hij 'verpest' zijn (school)werk en/of zorgt door onaangepast
gedrag ervoor dat hij een opdracht niet hoeft te doen en dus ook niet
kan falen! Het gevaar in deze situatie is dat het kind (onterecht) als
onhandelbaar of onvoldoende intelligent wordt betiteld en als zodanig
(negatief) wordt behandeld. Vroegtijdige schooluitval en/of opstandig,
'asociaal' gedrag in zijn latere ontwikkeling kunnen het gevolg zijn.
Gebrek aan gezonde referentiekaders
Een andere oorzaak is, net als bij vele andere problemen en stoornissen: het gebrek aan gezonde sociale
referentiekaders. Door een gebrek aan sociale en emotionele interactie
tussen
mensen, juist ook thuis en op school, hebben veel kinderen vaak
nooit goed met
hun emoties leren omgaan; elke
gevoelsmatige interactie tussen mensen ervaren zij als bedreigend.
Het gevolg is een vluchtreactie, welke op haar beurt weer een negatief gevoel
over jezelf teweeg kan brengen, omdat je zelfs de meest basale
menselijke grondregels van communicatie niet onder de knie hebt. Deze
kinderen en volwassenen gaan sterk gevoels-, emotie-
en
vaak conflictvermijdend gedrag vertonen. Met andere woorden, men heeft geen
psychologisch kompas meegekregen en dobbert op de
menselijke psychische zee, zonder te weten welke kant men op
moet. Deze mensen hebben dan ook vaak sterk het idee op een stikverkeerde
planeet geland te zijn.
© Stichting Syntyche 05-05-2000/ Laatst gewijzigd 23-01-2011