Wie geen tegenstrijdigheden hoort en ziet, is niet in staat harmonie te waarderen.
                                        Echter wie niet ageert tegen dubbele boodschappen, 
                                       zal ook zelden of nooit deze harmonie ervaren.

Dubbele boodschappen   

Een zwaar onderschatte veroorzaker van psychologische problemen.  We geven u een paar voorbeelden maar u kunt er zelf waarschijnlijk ook tientallen verzinnen:

De politiek onder andere staat bol van figuren die dubbele boodschappen uitdragen en tegenstrijdige beslissingen nemen. Voorbeelden hiervan zijn eindeloos. We bouwen casino's om het illegaal gokken tegen te gaan en naast deze casino's bouwen we dan afkickcentra om mensen te verlossen van hun gokverslaving. We tolereren koffiehuizen waar softdrugs verkocht worden en tegelijkertijd mag er niet op grote schaal in gehandeld worden?  We laten mensen, die minder dan drie kilo cocaïne smokkelen lopen, omdat onze gevangenissen vol zitten en tegelijkertijd krijg je een forse boete als je met de afschuwelijke snelheid van 53 km per uur over de plaatselijk gemeenteweg raast! We zien dat kinderen te dik worden en te weinig bewegen en roepen ze op om meer te gaan bewegen en buiten te gaan spelen en tegelijkertijd worden de grote steden zo vol gebouwd, dat  er hooguit nog plaats is voor een trieste wipkip met een paar rubber tegels eronder.    
Als de ene ploeg in de regering zit, dan ligt alles wat fout gaat aan de wereldeconomie, de prijs van de euro, de lonen, de koers van de dollar, de prijs van de olie etc., terwijl de oppositie spreekt van een fletse ploeg die geen daadkracht  vertoont. En als de oppositie dan de macht overneemt, dan worden de rollen omgedraaid. En zo kunnen we, politiek gezien, eindeloos door blijven gaan. 
En vervolgens gaan de politieke partijen zich dan afvragen waarom er zo weinig animo is voor de politieke processen in dit land en komen tot de conclusie dat ze niet duidelijk genoeg zijn! Of zou het misschien zijn omdat ze dubbele boodschappen geven?  En erger, ze zetten ze ook nog om tot wetten!  Je zou er spontaan van in een politieke catatone toestand raken.

Maar ook in de kerken zie je hetzelfde 'dubbele boodschap fenomeen'. We zijn goden, maar tegelijkertijd in totale zonde geboren. We moeten krachtig zijn en tegelijkertijd onderdanig aan de leidinggevenden van de stroming.  Vrouwen zijn gelijkwaardig aan mannen, maar moeten wel hun mond dichthouden en onderdanig zijn aan de man. En ook hier kunnen we eindeloos doorgaan met voorbeelden. 
Wat de gemiddelde kerkstroming schijnbaar niet beseft is, dat je op deze manier de meeste mensen letterlijk de kerk uitjaagt. 

Werkgeversorganisaties roepen op tot loonmatiging, waarna de leden zelf zich vervolgens salarisverhogingen en bonusregelingen toekennen, die van elke logica gespeend zijn. Goed voorbeeld doet goed volgen? 

Maar, zult u dan zeggen, de volksmond noemt dit gedrag hypocriet! 

Dat is soms wel en soms niet terecht. De meeste mensen weten namelijk geeneens dat ze dit 'dubbele' gedrag vertonen en dat op zich is al schokkend genoeg. Een hypocriet weet namelijk wel dat hij huichelt en is eigenlijk een opportunist, die meedraait met alle windrichtingen die hem winst opleveren.   

Wat gebeurt er met mensen die teveel met dubbele boodschappen geconfronteerd worden?

Eigenlijk moet je naar onze cultuur in het algemeen kijken, om te weten wat voor gevolgen dit dubbel en tegenstrijdig gedrag heeft.  En als je dat tot je door laat dringen, dan valt je mond open en zal je geschokt zijn tot op je grondvesten en vervolgens zal je in stomme verwondering om je heen kijken naar de onvoorstelbaar grote aantallen mensen, die bewust of onbewust hierin meegaan en vroeg of laat hiervoor een psychologische/ emotionele prijs betalen.  Zoals Freud al zei: het heeft iets ''ungeahntes".

Dubbele binding

U kunt zich natuurlijk voorstellen, dat dit gedrag aanzienlijke onlustgevoelens binnen een maatschappij/ cultuur kan oproepen. Wat echter ervan te denken, als je als kind te maken krijgt met een opvoeding, die doorspekt is van dubbele boodschappen en tegenstrijdig gedrag? Niet voor niets wordt er vanuit de opvoedkunde zo op het belang gehamerd van consequent handelen en zorgen dat je als ouders op één lijn zit. Als je het niet doet kunnen (zware) gedrags -en/ of emotionele problemen onder meer het gevolg zijn.

Zo is er binnen de psychologie een communicatievorm bekend, die 'dubbele binding' (double binding) wordt genoemd. Deze destructieve vorm van communicatie is ontdekt door de sociaal wetenschapper Bateson e.a.. Kort samengevat, komt het hierop neer, dat je van iemand van wie je afhankelijk bent, of tot wie je in nauwe relatie staat,  tegelijkertijd twee boodschappen ontvangt (in woorden en in lichaamstaal of intonatie), die elkaar tegenspreken en waaraan je niet kunt voldoen of op kunt reageren en die je niet kunt ontwarren zonder in conflict te komen met de ander of jezelf. Je zit vervolgens min of meer gevangen. 
Een bekend voorbeeld is de uitspraak: 'Wees toch eens spontaan!'   
Op het moment dat je vervolgens 'spontaan' iets uit, is het al niet meer spontaan, omdat je 'slechts' aan het commando/ de verwachtingen voldoet. Een ander voorbeeld is, dat iemand tegen zijn kind zegt, dat hij van hem/ haar houdt, maar tegelijkertijd zegt zijn intonatie en/of  het gezicht iets heel anders. Het kind zit dan gevangen: óf het moet voor zichzelf erkennen, dat zijn ouder niet de waarheid spreekt en hem/ haar dus niet 'moet', óf het moet zijn eigen gevoelens ontkennen/ verkeerd interpreteren en  zichzelf voorhouden, dat de ouder meent wat hij zegt en (on)bewust opslaan dat daar een gevoel van afwijzing (en/of schuldgevoelens) bij hoort.

Deze 'dubbele binding communicatie' heeft dus een vrij grote negatieve impact op kinderen. Van een gezonde en veilige hechting kan dan niet echt gesproken worden. Niet dat die ouders er veel aan kunnen doen, want die zijn vaak zelf ook weer zo opgevoed . Als je niet oppast, wordt het echter wel  een eindeloos doorgeefproces. 
Het is een van de meest onderschatte ziekmakende processen die er zijn, zeer zeker wanneer jonge kinderen en tieners ermee geconfronteerd worden. Sommige wetenschappers vermoeden zelfs, dat het een (mede)oorzaak van schizofrenie kan zijn!

Op latere leeftijd zorgt het er in ieder geval vaak voor, dat deze mensen vrij afstandelijk blijven en dat ze zelden of nooit iemand echt emotioneel toelaten of vertrouwen. De sociale intelligentie van deze mensen staat - los van de analytische of andere vormen van intelligentie - vaak op een laag pitje. 

Ook in liefdesrelaties heeft het dubbele binding fenomeen op de langere of kortere duur een verlammend effect, vanwege de tegenstrijdige signalen.  Gevolg is vaak een hele rationele/ afstandelijke en/of ziekmakende relatie, waarbij de emotionele intimiteit als eerste slachtoffer sneuvelt en daarna volgt de rest. 

Wat is er aan te doen?

Om van de persoonlijke conditioneringen af te komen, is een goede intensieve individuele psychotherapie meestal afdoende. 
De cultuur veranderen is een ander verhaal, dat wordt de echte uitdaging!

© Stichting Syntyche 18-05-2004
         Laatst gewijzigd  10-08-2008

Mocht u meer willen weten over hoe de menselijke geest werkt,  dan raden wij aan om het boek: Fact-grafiek, blauwdruk van de menselijke geest, te lezen. Dit werk laat u de oorzaken, de knelpunten en de wegen naar eventuele oplossingen  van (uw) psychologische problemen zien. Het is een semi-wetenschappelijk werk, maar is op een manier geschreven dat het ook voor de leek zeer leesbaar en toegankelijk is. Te mooi om waar te zijn?  Leest u een stukje uit het voorwoord, geschreven door Prof.dr. J.C.M. Willems.

 

    Naar de Hoofdpagina