Cognitieve dissonantie
"Wat krom is krijg je
niet recht..." Cognitieve dissonantie Cognitieve dissonantie zou je
letterlijk kunnen vertalen met: 'verstandelijke onverenigbare gegevens'. Oftewel,
je hebt bepaalde opvattingen, attitudes of gedragingen die
eigenlijk niet met elkaar te rijmen zijn. U weet dat roken slecht is, maar u
blijft roken, want u kent tenslotte een paar mensen die al rokend en zonder al te veel
problemen tachtig jaar of ouder zijn geworden... De extreemste vorm van dit verschijnsel kan
je momenteel vinden bij Islamitische
zelfmoordenaars; je doodt jezelf en neemt
tegelijkertijd tientallen of zelfs honderden onschuldige mensen mee in je
dood, want je hebt jezelf wijsgemaakt, dat God je als beloning in de hemel
gaat verwennen met maagden en lekker eten.... De voorbeelden zijn eindeloos en zowel individuen
als bedrijven als overheidsinstanties maken zich hier schuldig aan. Men draaft gewoon door
op de ingeslagen weg, zelfs al weten we dat dit fout is. We verzinnen dan allerlei
smoezen om ons gedrag en onze beslissingen te rechtvaardigen en pas als we finaal klem lopen
of
dreigen te verdrinken, gaan we alarm slaan en de boel veranderen. De oorzaken De oorzaken liggen in de algemene cultuur. We moeten
allemaal aangepast, zeker van onze zaak, harmonisch, fit, vriendelijk en vrolijk door het
leven gaan en daar horen geen kritische geluiden bij, zeer zeker niet ten
opzichte van
onszelf of onze directe omgeving. Zoals een vrouwelijke cliënt het ooit mooi
verwoordde toen ze sprak over haar opvoeding, school en 'verkeerde' christelijke achtergrond: "Wij hebben perfect
geleerd ons perfect te gedragen". En daar ligt in onze optiek de oorzaak
van het verschijnsel dat de psychologie cognitieve dissonantie noemt. Want een
ieder die kleine kinderen heeft of gehad heeft, weet dat deze kleinen nog wel oprecht zijn in hun emoties.
Als ze blij zijn dan laten ze dat merken, maar als ze verdrietig, boos of verontwaardigd zijn, dan laten ze dit ook merken. En elke emotie die ons
tot mens maakt, zijn bij de meeste kleine kinderen nog waar te nemen. Totdat
ouders, familie, school, buitenspeelomgeving, vriendjes en vriendinnetjes, sportclubs,
traumatische ervaringen etc., en/of wijzelf door onszelf hieraan aan te passen, de geest gaan
conditioneren. De gevolgen De gevolgen? De meeste mensen leven gevoelsmatig gezien achter een muur. Deze
muur beschermt hen voor al te veel negatieve prikkels en gedachtes. Ze hebben
zichzelf in een geestelijke fase geplaatst die je als psychische morele anesthesie
(verdoving) zou kunnen omschrijven. Dit lijkt veilig, maar is het
in wezen niet; de gevolgen zijn namelijk op de lange duur desastreus. Het
minste wat u eraan kunt overhouden is een verlies aan levenslust, of
erger een
psychische verzuring. U kent ze waarschijnlijk wel, mensen die altijd aan het
brommen en aan het grommen zijn en zelfs hun gezicht ziet er naar uit, of ze net in
een zure citroen hebben gebeten.
(Prediker 1:15)*
Volgens de 'cognitieve dissonantietheorie' uit de psychologie geeft het naast
elkaar bestaan van deze tegenstrijdige opvattingen en gedragingen etc., een dusdanig onaangenaam
gevoel, dat we
automatisch proberen onze manier van denken zo te veranderen/ te verbuigen, dat we er weer
mee verder kunnen.
Dit is een psychologisch fenomeen
dat je
bijna overal ter wereld waar kan nemen. De voorgaande spreuk, geeft eigenlijk de essentie aan van cognitieve
dissonantie: we proberen recht te praten wat krom is...
Enkele voorbeelden
U bent fel tegen de bio-industrie, maar blijft wel het
vlees eten dat daaruit afkomstig is, want het ligt nu toch al in de schappen en het is een stuk goedkoper...
U maakt zich ernstig zorgen over het milieu, maar
vliegt wel drie keer per jaar op vakantie naar het buitenland. U moet
tenslotte wel uw dagen opmaken en u heeft het geld ervoor. En ach, die paar tripjes
die u als individu per jaar maakt, doen er niet zoveel toe...
U wordt geslagen door uw partner, maar het valt wel mee,
want hij slaat enkel met de vlakke hand en alleen als hij gedronken heeft. En
daarbij heeft hij ook zoveel gedoe en onrust op zijn werk...
U rijdt door een domme stuurfout uw auto total loss
tegen een boom, maar u zegt tegen uzelf en uw omgeving dat het niet zoveel uitmaakt,
want u was toch al van plan een nieuwe auto te kopen...
U speelt al vanaf het begin mee in de
postcodeloterij. U heeft nooit wat gewonnen en u besluit om het op te
zeggen. Een paar maanden na uw opzegging valt de hoofdprijs op uw postcode, maar ach
wat: geld maakt toch niet gelukkig...
U bent diep in uw hart totaal uitgekeken op uw werk en u wilt eigenlijk
wat anders gaan doen of voor u zelf beginnen, maar ja, de
zekerheid en dat pensioen. Dus tegen uzelf en uw omgeving blijft u volhouden dat u het
uitstekend naar uw zin heeft...
“Wij leven in een wereld die tranen niet verdraagt.(…) Men is niet gewend aan een openlijk vertoon van leed (...). En allemaal moeten we sterk zijn, fit, dapper, vrolijk en opgewekt. En anders hoor je er niet bij (...). Iedereen moet dus liegen en zich anders voordoen dan dat hij is. Onze beker leed is tot de rand gevuld, maar we raken het niet kwijt” (Drewermann, 1992, p.20).
Dus we verdringen dit soort gevoelens en ontwijken categorisch alles wat deze gevoelens wakker kan maken. Cognitieve dissonantie is hier een van de 'hulpmiddelen' bij. Maar deze verdringing werkt slechts tijdelijk en u kunt deze onverwerkte gevoelens zien als figuurlijke lange slierten die achter uw lichaam hangen maar u langzaam maar zeker inhalen.
Oplossingen
Elke
goede therapie kan u geheel of gedeeltelijk van dit gedrag, waarmee u uzelf
belazert verlossen. Beter ten halve gekeerd dan
ten hele gedwaald.
Doet u het niet dan kunt u wachten op de psychische verzuring, of erger u
ontwikkelt een psychische stoornis.
Dus stop met uzelf te belazeren, (h)erken uw tegenstrijdigheden en onderneem actie!
(c) © Stichting Syntyche 19-09-2007
*WV95 vertaling
Naar de hoofdpagina