Borderline

Wie uit de vaargeul raakt, kan in gebieden terechtkomen waar hij beter niet in kan vertoeven.  
Sommigen mensen dwalen zo ver af dat ze in psychische grensgebieden terechtkomen.

De borderlinestoornis, één van de meer ernstige psychische aandoeningen.

Metafoor 

Zie de menselijke geest als een schip dat door een groot deltagebied vaart. Zolang u in het diepe vaarwater blijft, dat meestal wordt aangegeven door tonnen (bebakening), is er niets aan de hand. U geniet van het uitzicht en ervaart het leven als een machtig avontuur, waarin u plezier beleeft, reist, verliefd wordt, onderzoekt, rust, leert, werkt, speelt en van uw man/vrouw en kinderen geniet. Zodra u echter buiten de vaargeul gaat komen, ontstaan de problemen en hoe verder je van deze vaargeul verwijderd bent, hoe gevaarlijker het wordt. Sommigen komen nog moeizaam vooruit, anderen draaien alleen nog maar rondjes. Weer anderen schieten van de ene naar de andere kant. Hoe dichter ze bij het ondiepe water komen, hoe moeilijker dat het wordt. Het is het grensgebied tussen nog zeer langzaam bewegen en compleet vastlopen op zanderige gronden, rotsen of klippen. U kunt zich voorstellen dat de kapitein of stuurman van dit schip op zo'n moment in complete paniek is en een hoog adrenalinegehalte heeft. Hij staat zeer kort voor de wagen, omdat hij beseft dat hij elk ogenblik kan vastlopen, met alle problemen en gevaren van dien. 
Door vermoeidheid en stress kan de spanning zelfs zo hoog oplopen dat men een black out krijgt, dissociatieverschijnselen, of dat men zichzelf verwondt of  zelfs aan zelfmoord denkt, omdat men de hoge stressniveaus niet continu kan blijven volhouden. Men balanceert  namelijk constant op de grenslijn tussen nog net varen en vastlopen en men weet en voelt dit ook.

Dit is beeldspraak maar de meeste mensen die last hebben van deze persoonlijkheidsstoornis zullen deze metafoor zonder meer herkennen en erkennen.

Volgens de DSM-IV heeft iemand met een borderline persoonlijkheidsstoornis vijf of meer van de volgende kenmerken:
(het hiernavolgende lijstje is overgenomen van het Trimbos-instituut, dat het in begrijpelijke taal heeft geformuleerd.)

• Ze proberen krampachtig te voorkomen dat iemand ze in de steek laat. En alleen maar denken dat ze in de steek gelaten worden, is al genoeg om krampachtig te proberen dat te voorkomen.

• Ze hebben intense relaties met anderen, maar die zijn ook heel instabiel. Ze denken heel zwart-wit over hun relaties: of iemand is geweldig of hij is waardeloos.

• Ze hebben steeds een ander beeld of gevoel van zichzelf. Dat wisselt sterk.

• Ze zijn impulsief. Dat heeft negatieve gevolgen voor henzelf op minstens twee gebieden: geldverspilling, veel wisselende seksuele contacten, misbruik van alcohol en drugs, roekeloos rijden, vreetbuien.

• Ze doen pogingen tot zelfdoding, dreigen daarmee, of verwonden zichzelf.

• Ze hebben sterk wisselende stemmingen als reactie op gebeurtenissen. Dit geeft periodes van grote somberheid, prikkelbaarheid of angst. Dit duurt meestal enkele uren, en bijna nooit langer dan een paar dagen.

• Ze hebben een blijvend gevoel van leegte.

• Ze hebben last van intense woede, die niet past in de situatie en de situatie ook niet oplost. Of ze hebben moeite hun boosheid te beheersen. Ze hebben dan ook driftbuien, blijvende woede, of hebben geregeld vechtpartijen.

• Ze hebben paranoïde ideeën. Dit is het idee achtervolgd of bedreigd te worden. Die ideeën komen in stresssituaties. De ideeën gaan ook weer voorbij. Of ze dissociëren ernstig. Dan hebben ze het gevoel er niet meer bij te zijn en als het ware weg te raken. Soms weten ze dan niet meer precies wat er gebeurd is.

 (bron: http://www.trimbos.nl/default19440.html)

Vroeger gebruikte men de term borderline voor het grensgebied tussen neurose (de lichtere vormen van psychische stoornissen) en een psychose. Nu wordt er in de psychiatrie dus een specifieke persoonlijkheidsstoornis mee aangeduid, waarvan de verschijnselen hiervoor staan opgesomd. Om het etiket van deze stoornis te kunnen krijgen moet je minimaal vijf van de voorgaande kenmerken bezitten; ze moeten beperkingen veroorzaken in meerdere situaties; ze moeten langdurig bestaan en op zijn minst sinds de vroege volwassenheid aanwezig zijn; ook mogen ze geen gevolg zijn van andere psychische stoornissen, van somatische aandoeningen, of van het gebruik van een geneesmiddel.

Als oorzaak voor het ontstaan van de borderline persoonlijkheidsstoornis vermoedt men een een samenspel van aanleg en omgevingsfactoren. Vaak is er sprake van traumatische ervaringen in de (vroege) jeugd.

Onze visie

Wij grijpen met onze visie toch een klein beetje terug op het oude denkbeeld van het grensgebied tussen neurose en psychose. Alleen is onze visie dan complexer, maar ook completer! In onze optiek zijn er minimaal zeven psychische hoofdcomponenten en deze zijn essentieel voor het menselijk welbevinden. Deze componenten die onafhankelijk van elkaar opereren, kunnen door elkaar heen lopen of redelijk ver uit elkaar liggen en toch kunnen ze elkaar ook beïnvloeden, zelfs al hebben ze niets met elkaar te maken. Met elk van deze hoofdcomponenten kun je in principe in het grensgebied (de borderline) terechtkomen. 
Even terug naar de metafoor van het schip: u vaart in feite niet met één schip door het delta gebied, maar in een konvooi bestaande uit zeven schepen,  die elk afzonderlijk kunnen vastlopen. 
Deze materie is echter te omvattend om in deze pagina te behandelen, daarvoor zult u het boek Fact-grafiek, blauwdruk van de menselijke geest moeten lezen. 

Behandeling

Veel hulpverleners zijn terughoudend om met borderliners aan de slag te gaan. De reden is simpel, deze mensen lopen langs de afgrond, varen vlak langs het gebied van voorgoed vastlopen. De minste stuurfout van een hulpverlener, de minste schrikreactie, kan veroorzaken dat een borderliner over deze grens heengaat en psychotisch wordt, agressief psychotisch wordt, of uit het leven stapt.
Zijn borderliners te genezen of in ieder geval zover te brengen dat ze het leven weer als prettig en stimulerend ervaren? Volgens sommige stromingen in psychologieland niet. Maar staart u zich daar niet blind op. Er zijn inmiddels wel degelijk een paar goede therapievormen en behandelinstellingen.

Hoe zit het met Fact-therapie?

In principe nemen wij geen mensen met een borderlinestoornis in therapie. Deze mensen zijn in onze optiek beter af in een klinische setting, omdat dat tijdens heftige psychische stormen veiliger is. Maar dan moet de kliniek natuurlijk wel een therapievorm hebben die werkt!  En daar zit vaak het probleem, alhoewel daar dus langzaam maar zeker verandering in lijkt te komen. 
In ieder geval weten ook borderliners regelmatig onze (ambulante) therapievorm te vinden en een enkele keer maken we - afhankelijk van de specifieke problematiek en de persoon - een uitzondering. Maar we manoeuvreren dan behoedzaam en voorzichtig, ook wij zijn namelijk bevreesd dat  u in deze afgrond tuimelt als we te snel gaan.  Maar de bedoeling is wel, dat mochten er traumata of ernstige conditioneringen onder de problematiek liggen, dat wij deze opsporen en gaan proberen op te lossen. 

Normaal gesproken hanteren wij de stelling dat mensen binnen acht uur therapie resultaat voelen en ervaren. Met borderliners gaan wij echter extreem langzaam. Waar wij de ervaring hebben dat de meeste mensen met twintig uur therapie klaar zijn,  kan dit met borderliners wel eens naar de vijftig of honderd uur gaan!

Maar niets doen is in onze optiek geen optie. Zeer zeker jonge kinderen of adolescenten moeten bij de eerste signalen al in therapie gaan. Dit om erger te voorkomen. Maar dit geldt uiteraard ook voor diegenen die er al langer last van hebben en die psychisch in de uiterste grensgebieden van de menselijke geest leven! 

© Stichting Syntyche 10-05-2007

Mocht u meer willen weten over hoe de menselijke geest werkt,  dan raden wij aan om het boek: Fact-grafiek, blauwdruk van de menselijke geest, te lezen. Dit werk laat u de oorzaken, de knelpunten en de wegen naar eventuele oplossingen  van (uw) psychologische problemen zien. Het is een semi-wetenschappelijk werk, maar is op een manier geschreven dat het ook voor de leek zeer leesbaar en toegankelijk is. Te mooi om waar te zijn?  Leest u een stukje uit het voorwoord, geschreven door Prof.dr. J.C.M. Willems.

      Naar de Hoofdpagina (Home)